Mediada islahatlar – dəyişən mühitdə köhnə-yeni reallıqlar

Mediada islahatlar – dəyişən mühitdə köhnə-yeni reallıqlar
Media dinamik sahədir. Dəyişiklik onun mahiyyətindədir. Bu sahədə indiyədək keçilmiş yol nə qədər böyük mahiyyət daşıyırdısa, bundan sonra görüləcək işlər daha böyük əhəmiyyət kəsb etməli, geniş spektrli olmalıdır. Milli Məclisin jurnalist deputatı, Azərbaycan Mətbuat Şurasının sədri kimi məsələyə dəfələrlə münasibət bildirmişəm.

İslahat nəyə görə lazımdır?

Bəli, rəhbərlik etdiyim Mətbuat Şurası mediamızın hazırkı problemlərini hər zaman qabardıb. Sistemli baxış istəyiriksə, habelə tam yeni tipli media orqanlarımızın olmasına can atırıqsa, ilk növbədə mediamızın ölkənin reklam bazarındakı real iştirakçılığını təmin etməliyik. Loru desək, media əsas etibarilə reklamdan dolanmalıdır. Real reklam mühiti olmayacaqsa, media sahəsində ədalətli rəqabətdən söhbət gedə bilməz. Yəqin razılaşarsınız ki, bu mühitin formalaşması yalnız jurnalist ictimaiyyətindən asılı məsələ olmayıb, böyük ölçüdə indi də asılı deyil. Sadəcə media cameəsi vəziyyətdən çıxmaq üçün təkliflər irəli sürə bilər və irəli sürüb də.
Təkliflərdən biri bu olub ki, dövlət elan və reklamlarının KİV-lərdə bölüşdürülməsi mexanizmi tətbiq edilsin. Bunun üçün meyarlar və prinsiplər olmalıdır. İlkin mərhələdə bu prinsiplərin tətbiqi imkan verəcək ki, KİV-lər rəqabət şəraitinə hazırlansınlar.

*
Media nə qədər ictimai motivli instrument sayılsa da, dünya daha çox onun kommersiya mahiyyətini qəbul edir. Yəni o, əslində sahibkarlıq subyektidir. Bu mənada dövlətimiz digər sahələrə kredit və subsidiyalar ayırdığı kimi, media fəaliyyətini də eyni qaydada stimullaşdırmalıdır. Özü də bu, yalnız hazırda KİV kimi mövcud olan hüquqi şəxslərə deyil, eyni zamanda yeni fəaliyyətə başlamış və ya başlamaq istəyən istənilən media quruluşuna da şamil olunmalıdır. Dövlətin bu imtiyazı medianın digər qanuni yollarla da gəlir əldə etməsinə şərait yaradacaq.

*
Bu gün ölkəmizdə qeydiyyatdan keçmiş KİV-lərin ümumi sayı 5200-dən çoxdur. Onlardan təxminən 300-ə yaxını fəaliyyətdədir. Fəaliyyət müntəzəmliyini qoruyanların sayı isə daha azdır. Ümumən mövcud istiqamətdə dəqiqlik yox, qeyri-müəyyənlik var. Bu vəziyyəti aradan qaldırmaq üçün nə etməli? Vaxtilə Mətbuat Şurasının səsləndirdiyi təklif belə idi ki, KİV-lərin təkrar qeydiyyatı aparılsın, bu məqsədlə yeni mexanizmlər müəyyənləşsin. Daha doğrusu, qeydiyyat üçün “Kütləvi informasiya vasitələri haqqında” Qanunda nəzərdə tutulmuş mexanizmlər real vəziyyətin doğurduğu şərtlərə uyğun yenidən hazırlansın.

*
Bunu dəfələrlə bildirmişik, yenə bildirməyə ehtiyac duyuruq. İnternet informasiya saytları bu gün faktiki olaraq KİV kimi fəaliyyətdədirlər. Ancaq hüquqi baxımdan onlar yaxşı halda məhdud məsuliyyətli cəmiyyətdirlər. Mütləq əksəriyyəti yalnız domen və hostinq istifadəçisidir. Təsəvvür edin ki, bu çoxluğun hansısa təmsilçisi vətəndaşın şərəf və ləyaqətini aşağılayan material yaydığı üçün məhkəməyə verilir. Vətəndaş haqlıdır, bəs məhkəmə cavabdehi KİV olaraq görməkdə nə dərəcədə haqlıdır? Cavabdeh iddia edə bilər ki, mənim təşkilatım MMC-dir, yaydığım məlumat kütləvi xarakter daşımır, qanunla təhqir və böhtanın mövcudluğu yalnız kütləviliklə, yəni KİV-lərdə yayımlanmaqla müəyyənləşir. Belə olan halda məhkəmə real vəziyyətlə, qanunun aliliyini qorumaq dilemması qarşısında qalacaq. Real vəziyyət baxımdan vətəndaş haqlıdır, məhkəmə qanunun aliliyini təmin etməsə, haqsız olacaq. Nəticə etibarilə cəmiyyətdə həm mediaya, həm də məhkəməyə inamsızlıq yaşanacaq.

*
Kütləvilikdən söz düşmüşkən, internet media orqanında yayılmış məlumatın kütləvi və ya kütləvi olmadığını necə müəyyənləşdirək? Qanun ənənəvi media üçün yayım və tiraj kriteriyaları nəzərdə tutur. Tutalım, qəzet müəyyən tiraj göstəricisinə görə KİV sayılır. Kütləvilik də buna uyğun götürülür. Amma qanunvericiliyimiz belə bir tələbi internet media orqanı üçün müəyyənləşdirmir. Yenə də deyirəm, mövcud durum həmin media resurslarının KİV olaraq nəzərdə tutulmamaları ilə bağlıdır. Hesab edirəm ki, bu istiqamətdə əsaslı işlər həyata keçirilməlidir. Tədbirlərin görülməsi həm də ona görə vacibdir ki, cəmiyyətə təsir qüvvəsinə malik internet media həm də dövlətin müəyyənləşdirdiyi və müəyyənləşdirəcəyi imtiyazlardan bəhrələnə bilsin.
İnternet medianın cəmiyyətə təsiri güclüdür. Amma biz toplum olaraq əksər hallarda bu təsirin məsuliyyətsizlik sindromunun şokunu yaşayırıq. Dəfələrlə olub ki, vətəndaş Mətbuat Şurasına bu və ya digər saytla bağlı müraciət edib. Biz bəzən müəyyən saytlarda heç adi rekvizitləri belə görə bilmirik. Nə telefon nömrəsi, nə də ünvan olur. Qanunvericilikdə bu bir daha dəqiqləşdirilməlidir.

*
Azərbaycanda jurnalist əməyinin stimullaşdırılması praktikası tətbiq edilir. Bu, müxtəlif yaradıcılıq müsabiqələri ilə həyata keçirilir. Eyni zamanda jurnalistlərə mənzillərin verilməsi kimi Prezidentin nəcib təşəbbüs var. Ancaq KİV-lərin inkişafı, həmçinin onlarda çalışan jurnalistlərin həyat şəraitlərinin yaxşılaşdırılması üçün dövlətin təşkilati dəstəyi də önəmlidir.
Oxşar xəbərlər
«    Dekabr 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031 
Mədəniyyət